Scenariusz ocalenia

Jesień 1944 roku:

Stefan Osmanow, Litwin, zostaje zakwalifikowany do służby w oddziałach Waffen SS.

Wiosna 1944 roku:

Stefan Osmanow, Tatar, zostaje przez gestapo uznany za Litwina i jako taki awansuje w nazistowskiej hierarchii z „podczłowieka" na „niemal aryjczyka".

Lato 1943 roku:

Do Stefana Osmanowa, Tatara, dołącza - również jako przymusowy robotnik - Mikołaj, Ukrainiec.

Zima 1942 roku:

Stefan Osmanow, Tatar, jedzie na roboty do Niemiec. Trafia do wioski Schwiebus, dzisiejszego Świebodzina.

Józef Skakun, Żyd, staje się Stefanem Osmanowem, Tatarem, obrzezanym wedle nakazów islamu.

Józef Skakun, Żyd, pożycza od Stefana Osmanowa, Tatara, akt urodzenia.

Lato 1942 roku:

Józef Skakun, Żyd, ucieka z nowogródzkiego getta, w którym podczas akcji likwidacyjnej zostaje zabitych kilkadziesiąt tysięcy Żydów.

Zima 1941 roku:

Niemal cała rodzina Józefa Skakuna, Żyda, zostaje zamordowana w Nowogródku przez hitlerowców.

Józef Skakun należał do skazanych na śmierć, ale przeżył. Przez sześć lat towarzyszył mu strach o rozmiarach przekraczających naszą wyobraźnię. Po wojnie nie uwolnił się od ciężaru dylematów moralnych, przed którymi postawił go okrutny los. Scenariusz ocalenia jest przejmującą opowieścią syna o życiu ojca oraz historią jednostki, która dzięki szczęściu, inteligencji i woli przetrwania uniknęła zmiażdżenia przez tryby wielkiej Historii.

Mikołaj z nienawiścią myślał o tym, że przywleczono go do Niemiec i mało przejmował się Gustawem Steinbachem, którego uważał za swojego ciemiężcę. Kiedy tylko ujrzał go w oddali, mamrotał konspiracyjnie do ojca po rosyjsku: „O, idzie nasz Żyd", a jego usta wydymały się w pogardzie. Ojciec, osłupiały [...], zastanawiał się nad ironią tej sytuacji, kiedy ukraiński wieśniak nazywa nazistę Żydem, stojąc przed Żydem, który udaje polskiego Tatara. Ojciec wiedział, że Ukraińcy od dawna nienawidzili Żydów, ale to dziwaczne utożsamienie ofiary z katem nie mieściło się nawet w najśmielszej wyobraźni.

(fragment)

Ta książka to zadziwiające osiągnięcie. Pojęcie „synowskiego oddania" nabiera w jej świetle nowego znaczenia.

„The Forward"

Czytałam każde słowo z przerażeniem, współczuciem, zachwytem... Michael Skakun wykonał wspaniałą literacką robotę.

Cynthia Ozick

Co za życie! Ta historia po prostu musiała zostać opowiedziana.

Elie Wiesel

Dramatyczna i porażająca relacja!

Arthur Miller

Niezwykła historia, która długo nie daje spokoju. Ta kronika wydarzeń, pokazująca, ile jest w stanie znieść człowiek, budzi prawdziwy podziw.

„The Washington Post Book World"

Rzecz wzruszająca i prowokacyjna. Wyjątkowy dokument dotyczący Zagłady - jego autorem jest przedstawiciel drugiej generacji ocalonych i wrażliwy erudyta, oczytany w literaturze europejskiej i żydowskiej.

„Kirkus Reviews"