Nieświadomość i inne rzeczy ostateczne

Bartłomiej Dobroczyński – psycholog, historyk psychoanalizy i teoretyk popkultury – od ponad dwudziestu lat tropi historię polskiej i światowej myśli o tym, co w nas nieuświadomione. Od zapomnianych prekursorów Zygmunta Freuda, przez psychoanalizę polskiego międzywojnia, po współczesny kryzys duchowości i tożsamości – jego najnowszy zbiór esejów to przewodnik po tym, jak rozumiemy siebie w czasach niepewności.

Sam siebie nazywa „marginalnym badaczem dziejów myśli psychologicznej”, ale to właśnie z tej perspektywy widać najwyraźniej, jak bardzo pogubiliśmy się we własnych opowieściach o sobie. W nowej książce psycholog UJ pyta wprost: jak pojmujemy swoje emocje i oceniamy się moralnie? Czy jesteśmy naprawdę wolni, czy raczej zniewalają nas siły, których nie chcemy w sobie rozpoznać? Co dziś dzieli ludzi i gdzie – jeśli w ogóle – szukać światła u kresu czasów?

„Wierzę głęboko, że w przełomowej sytuacji, w jakiej się znajdujemy, musi przyjść poeta prorok lub poetka, którzy stworzą nową opowieść, poruszającą serca narrację, i w ten sposób ponownie zaczarują nasz świat” – pisze Dobroczyński. Nieświadomość i inne rzeczy ostateczne to próba znalezienia takiej opowieści: erudycyjna, ale niepozbawiona czułości wobec ludzkiej niedoskonałości książka o psychoanalizie, duchowości i sensie życia.

„Być może w ogóle nie ma dla nas nadziei. Jeśli jednak jest, uczy Dobroczyński, to tylko pod warunkiem, że zrezygnujemy z despotyzmu niby-to suwerennego podmiotu, jeśli nauczymy się żyć z innością w sobie i poza sobą, jeśli – inaczej mówiąc – spróbujemy ułożyć się jakoś z tym, co nieświadome. Jak bowiem uczy nielubiana w Polsce psychoanaliza, nasza gromka potworność i nasza cicha chwała tam właśnie ma swoje korzenie.

Czy trzeba jeszcze dodawać, że ta uczona i mądra książka jest też pięknie napisana? Może i trzeba, bo to przecież nie oczywiste, że erudyci i mędrcy tak pięknie władają językiem. (…) Od tej książki wszyscy zrobimy się mądrzejsi, nawet jeśli – przecież – wesoło nie będzie!”

Z recenzji prof. Adama Lipszyca