Lekcje historii PRL w rozmowach

Lekcje historii PRL w rozmowach to opowieść o przeszłości, która – chcąc nie chcąc – stanowi podstawę naszej tożsamości. Nawet ludzie urodzeni po 1989 roku, dla których Polska Ludowa jest równie odległa co głębokie średniowiecze, wciąż jeszcze mieszkają w zbudowanych wówczas domach, czytają wydawane wtedy książki i stykają się z przejawami mentalności, określanej właśnie jako „peerelowska”.

Lekcje historii PRL w rozmowach to okazja do wyprawy w te trudne czasy. Prowadzi Andrzej Brzeziecki, a przewodnikami są czołowi badacze tamtego okresu: Antoni Dudek, Jerzy Eisler, Andrzej Friszke, Jerzy Holzer, Jan Kofman, Paweł Machcewicz, Piotr Osęka, Andrzej Paczkowski, Dariusz Stola, Wiesław Władyka i Marcin Zaremba; doprawdy trudno wyobrazić sobie lepsze towarzystwo.

Wydaje nam się (zwłaszcza tym, którzy żyli w PRL-u), że wiemy o tej epoce wszystko. W toku wartkiej opowieści, rozbitej na dwa, a czasem więcej głosów, odkrywamy jednak zaskakującą prawdę: znamy sporo dat, nazwisk, faktów, ale mnóstwo mechanizmów, sprężyn i motywacji wciąż pozostaje przed nami ukrytych. Czego zatem możemy się nauczyć z Lekcje historii PRL w rozmowach? Przede wszystkim tego, że wiemy wystarczająco dużo, by mieć wyważoną opinię o wielu sprawach, ale na tyle mało, by unikać ferowania wyroków i instrumentalizowania historii.

Rok 1989 to cztery najważniejsze wydarzenia, o których Panowie mówili: Okrągły Stół, wybory w czerwcu, powołanie rządu Mazowieckiego i reformy Balcerowicza. Które z nich wpisują się w logikę rewolucji, a które miały charakter ewolucyjny?

DUDEK: Okrągły Stół i rząd Mazowieckiego to ewolucja, wynik wyborów i przyjęcie planu Balcerowicza to rewolucja. Przy innym wyniku wyborów moglibyśmy mieć do czynienia z innym kształtem wydarzeń, jakąś ewolucyjną liberalizacją ustroju, a gen. Jaruzelski rządziłby kilka lat. Po 4 czerwca 1989 roku mamy do czynienia z nową jakością. To pierwsza data III Rzeczypospolitej.

fragment rozmowy z Antonim Dudkiem, Janem Kofmanem i Andrzejem Paczkowskim